روزگارِ سختِ اوزل، آیا او رقیب اردوغان در ترکیه خواهد بود؟

در بخش پیشین این مطلب، به مسیر رشد سیاسی و برآمدن اوزگور اوزل سیاستمدار مشهور ترکیه پرداختیم. او که حالا به عنوان مهمترین چهره سیاسی مخالف اردوغان شناخته می‌شود، در اقدامی بی سابقه با حکم یک دادستان از سِمت رهبری حزب عزل شده و این مسئولیت در اختیار کمال قلیچدار اوغلو گذاشته شده است.

بسیاری از تحلیلگران سیاسی ترکیه معتقدند که این بهترین سناریو برای حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان است. چرا که برای یک دوران طولانی به شکست دادن قلیچدار اوغلو عادت کرده‌اند و می‌دانند تا زمانی که او کرسی رهبری قدیمی‌ترین حزب سیاسی ترکیه و مهمترین حزب اپوزیسیون این کشور را در اختیار داشته باشد، هیچ خطری متوجه حزب عدالت و توسعه نیست و در انتخابات بعدی نیز، پیروزی از آنِ رفقای اردوغان خواهد بود.

تنها عاملی که می‌تواند این معادله را تغییر دهد، این است که اوزگور اوزل رهبر معزول حزب، یا به مسئولیت خود بازگردد و یا با تاسیس یک حزب جدید، در رقابت با اردوغان، او را شکست دهد.

اما در مجموع و تا اینجای کار، می‌توان چنین گفت: تداوم مسیر فعلی قلیچدار اوغلو به نفع اردوغان است و می‌تواند اوزل را از انتخابات بازدارد. چرا که قلیچدار اوغلو، از سویی برای برگزاری کنگره تعلل و وقت کشی می‌کند و بر اساس قوانین ترکیه اگر این روند طولانی شود، این حزب اجازه نخواهد داشت در انتخابات آتی به صورت حزبی شرکت کند و اوزگور اوزل نیز درباره این خطر بزرگ، هشدار داده است.

نکته دیگر اینجاست که تصمیم‌گیری برای جداشدن یا انشعاب از حزب جمهوری خلق و تاسیس یک حزب جدید، پیچیدگی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زیادی دارد. چرا که این حزبِ 103 ساله، به عنوان یادگار و میراث معنوی مصطفی کمال آتاترک شناخته می‌شود و تاسیس حزب نوین، می‌توان شرایط را برای رقابت با اردوغان دشوار کند. 

نگاهی به نقاط ضعف و قوت اوزل
همچنان که قبلاً اشاره کردیم، حزب جمهوری خلق در ترکیه در سال 1923 میلادی به دست مصطفی کمال تاسیس شده و 103 سال از عمر آن سپری شده است. خود مصطفی کمال آتاترک تا زمان مرگ و به مدت 15 سال رهبر این حزب بود، پس از او عصمت اینونو هم به مدت 33 سال و تا زمان مرگ، رهبر حزب بود.

دنیز بایکال به مدت 16 سال رهبری حزب را در اختیار داشت و شواهد نشان می‌داد که تا آخر عمر بر این کرسی تکیه خواهد زد. اما شاگردان فتح الله گولن، با انتشار تصاویری از رابطه غیرمشروع او در مجلس با یکی از زنان نماینده عضو حزب جمهوری خلق، به حیات سیاسی‌اش پایان دادند و چنین شد که کمال قلیچدار اوغلو به کرسی رهبری حزب رسید و 13 سال در این موقعیت ماند.

اما از آغاز تاسیس حزب تاکنون، اوزگور اوزل نخستین رهبری است که در سن پایین این مسئولیت را با رای کنگره حزب به دست آورده، اما در اقدامی بی سابقه با رای یک دادستان نزدیک به دولت، معزول شده است. بنابراین، جوانی از مهمترین مزایای اوزل است و خیلی زود توانست نشان دهد که در مقایسه با سیاستمدار سالمند و منفعلی مانند قلیچدار اوغلو، نمادی از پویایی و تغییر است. 

مزیت دوم اوزل، ارتباط گسترده با مردم در استان‌های مختلف ترکیه است. در شرایطی که حزب جمهوری خلق به عنوان یک حزب پایتخت و استان‌های غربی شناخته می‌شد، اوزل به ویژه برای ارتباط با رأی‌دهندگان آناتولی، تلاش بسیار کرد و نتیجه مثبت دریافت کرد.

او همچنین اهل سیاست‌های خیابانی و میدانی است و در سالیان گذشته، تنها سیاستمداری بوده که در سخنرانی‌های میدانی موثرتر از اردوغان عمل کرده است.

برخلاف رهبران پیشین حزب جمهوری خلق، به نظر می‌رسد اوزل توانسته با طیف وسیعی از مردم رابطه برقرار کند که از میان آنها می‌توان به رأی‌دهندگان ملی‌گرا، رأی‌دهندگان راست میانه، جوانان، کارگران، بازنشستگان و گروه‌های کم‌درآمدی اشاره کرد که بحران‌ اقتصادی کنونی ترکیه را تجربه می‌کنند.

از دیگر سو و از حیث تجربه پارلمانی و سازماندهی حزبی نیز باید گفت: اوزل مدت‌ها به عنوان نماینده پارلمان خدمت کرده، در رهبری گروه پارلمانی سمت داشته و سیاست پارلمانی را به خوبی می‌شناسد و این امر به او تجربه در اداره امور کشور و مذاکره سیاسی می‌دهد.

اما اوزل، نقاط ضعیف نیز دارد که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها گذشت. به عنوان مثال، رهبری کاریزماتیک در نظام سیاسی و اجتماعی ترکیه اهمیت زیادی دارد و در این کشور، سیاست غالباً رهبر محور است.

اما اوزل دارای ویژگی کاریزما نیست و از این گذشته، او هنوز به طور کامل، تصویر خودش را به عنوان یک فرد مناسب حکمرانی جا نیانداخته است. به همین دلیل از دید برخی از تحلیلگران، اوزل برای رهبری حزب یک فرد قوی و برای رهبری جریان اپوزیسیون نیز بسیار شایسته است، اما برای ریاست جمهوری به شخصیت قوی‌تری نیاز است.

آن هم در شرایطی که او باید در برابر فردی مانند اردوغان وارد میدان رقابت شود که از 30 سال پیش در میادین و خیابان‌ها است، بیش از بیست سال در قدرت بوده، امکانات مالی و اجرایی و یک شبکه رسانه‌ای قوی در اختیار دارد و می‌تواند انواع مختلفی از قواعد بازی و ضدبازی را به سرعت مدیریت کند.

تحلیلگران می‌گویند: اوزل تا اینجای کار بسیار موفق بوده و توانسته محبوبیت بالایی به دست بیاورد. اما این کافی نیست که تنها خود را به عنوان یک شخصیت ضد اردوغان به جامعه بشناساند. بلکه لازم است با ارائه یک چشم‌انداز قانع‌کننده برای آینده ترکیه پس از اردوغان، بتواند اعتماد مردم را جلب کند. در تازه‌ترین نظرسنجی مرکز تحقیقات و مشاوره آنکارا (Ank-Ar) که در ماه مه 2026 منتشر شد، میزان رای اوزل و اردوغان در یک رقابت احتمالی ریاست جمهوری اندازه‌گیری شد. شهروندان در پاسخ‌ به سؤال «اگر اوزگور اوزل و رجب طیب اردوغان کاندیدای ریاست جمهوری بودند، به کدام یک رأی می‌دادید؟»، چنین پاسخی دادند:
اوزگور اوزل 39.7٪ 
رجب طیب اردوغان 36٪ 
در این نظرسنجی، 16٪ از شرکت‌کنندگان اعلام کردند که رأی نخواهند داد، همچنین 8.3٪ گفتند که هنوز تصمیمی نگرفته‌اند.

به باور بسیاری از تحلیلگران ترکیه، پایبندی اوزگور اوزل به ضرورت حمایت مداوم از اکرم امام اوغلو، به او یک برند اخلاقی ویژه داده است. اوزل هنوز هم از نامزدی امام اوغلو در انتخابات آتی ریاست جمهوری حمایت می‌کند. با این حال، واقعیت این است که ابطال اصل مدرک تحصیلی امام اوغلو، او را از ورود به رقابت انتخاباتی منع کرده و اوزل شخصاً باید وارد گود شود.

اما در شرایطی که هنوز تکلیف حزب جمهوری خلق روشن نیست، اوزل باید درباره تاسیس حزب جدید یا ماندن در حزب فعلی و مبارزه با قلیچدار اوغلو، تصمیم سختی بگیرد.

به باور طاها آکیول از تحلیلگران مشهور ترکیه، اوزل برای پیروزی در مبارزه از توان و امکان بالایی برخوردار است، اما او باید به این واقعیت پی ببرد که حزب جمهوری خلق، صرفاً با انتقاد از دولت اردوغان بازی را نخواهد برد و باید برنامه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی فراگیر و مناسبی برای جلب آرای مردم داشته باشد.

در همین حال، ابراهیم کیراس از دیگر تحلیلگران ترکیه معتقد است که اوزل، در صورتی می‌تواند اردوغان و آکپارتی را شکست دهد که اعتماد بخشی از رای دهندگان محافظه کار و اسلامگرای طرفدار آکپارتی را نیز به دست بیاورد.

از نظر مراد یتکین دیگر روزنامه نگار و تحلیلگر مشهور ترکیه نیز، حزب جمهوری خلق باید به اختلافات داخلی خود پایان دهد و قدم در مسیر رشد سیاسی بگذارد و سپس با تشکیل یک ائتلاف بزرگ با دیگر احزاب ترکیه، راهی برای پایان دادن به بحران اقتصادی پیدا کند.

روشن چاکر تحلیلگر دیگر ترکیه نیز به جنبه دیگری از موانع حساس بر سر راه اوزل پرداخته و به این اشاره می‌کند که او باید ترتیباتی اتخاذ کند تا حزب جمهوری خلق، یک ادبیات سیاسی و زبان فراگیرتر داشته باشد تا بتواند با استفاده از آن بین مساله کردها، ملی‌گرایی و سکولاریسم، نوعی موازنه و اعتدال برقرار کند.